A- A A+

Norka fermowa

Hodowla norki fermowej na Świecie.

Na Świecie pierwsze próby hodowli fermowej norki amerykańskiej miały miejsce w ostatnich trzech dekadach XIX wieku. Źródłem gatunku hodowlanego były 4 podgatunki norki amerykańskiej (Mustela vison - Schreber, 1777 Taxonomic Serial No.: 180553), które dały początek gatunkowi norki fermowej, były to 1) norka amerykańska alaskijska (jakońska) 2) norka amerykańska wschodniokanadyjska 3) norka amerykańska środkowokandayjska 4) norka amerykańska kenajska. W pierwszych latach hodowli na fermach w USA i Kanadzie zmieszano te cztery podgatunki i w rezultacie wielokrotnego krzyżowania powstał nowy gatunek norki fermowej różniącej się fenotypowo od dzikich przodków. Nazwano ją norką standardową, którą ze względu na cenne futro sprowadzono do Europy. W 1924 roku w Kanadzie było 30 ferm norek standardowych, natomiast do 1939 roku fermy hodowlane powstały także na terenie USA i Skandynawii. Poważny rozwój hodowli miał miejsce po II Wojnie Światowej. W Kanadzie, USA, dawnym ZSRR oraz w Skandynawii w 1945 roku na fermach hodowano 1 mln 330 tyś norek standardowych., w 1955 roku  –  5 mln 861 tysięcy norek, w 1966 roku  –  23 mln 400 tysięcy norek (1).

Hodowla norki fermowej w Polsce.

W Polsce pierwsza hodowla standardowych norek fermowych rozpoczęła się w 1928 roku i miała ona wymiary amatorskiej hodowli liczącej od kilkunastu do kilkudziesięciu osobników. Pierwszy import norek miał miejsce w 1952 roku (1). Do tego czasu nie było możliwości jakiegokolwiek oddziaływania norki fermowej hodowanej w Polsce na populację norek dzikich w środowisku naturalnym. Dziko żyjące norki amerykańskie zostały celowo lub przypadkowo introdukowane zajmując miejsce znajdującej się w regresie norki europejskiej (8, 9, 10, 11, 12). Zgodnie z aktualną wiedzą należy przyjąć że to nie hodowcy odpowiadają za powstanie dzikiej populacji norek amerykańskich w Europie, ale na terenie byłego ZSRR w latach 50-tych prowadzono na szeroka skalę ich introdukcję. Szacunkowo przyjmuje się ze celowo wprowadzono do środowiska naturalnego ponad 20 000 tych zwierząt (12). Dopiero w połowie lat 70-tych ubiegłego wieku dotarły one na teren Polski. Znacznie później  „ brygady obrońców zwierząt (agroterroryści)”,  masowo wypuszczały norki z ferm i nieschwytane pojedyncze osobniki, które może przeżyły, mogły teoretycznie zasiedlić środowisko naturalne. Nie ma na to naukowych dowodów. Dzikie norki amerykańskie, po pierwszym szczycie migracji na terenach Mazur i Podlasia, zmniejszyły swoje zagęszczenie i wkroczyły powoli w okres stabilizacji populacji. Przypuszczać można zatem, że efektem tej sytuacji będzie ostatecznie powrót ekosystemu do względnej równowagi ekologicznej i wejścia norki w puste miejsce pozostawione przez swego europejskiego krewniaka. (13) Trzeba wiedzieć , że norka europejska (Mustela lutreola) wyginęła w naszym kraju w latach 20-tych ubiegłego wieku. Ostatni w Polsce osobnik, zagrożonej wymarciem norki europejskiej, odnotowany został bowiem w roku 1926 w okolicach Elbląga. Do tej pory nie stwierdzono przyczyn wyginięcie europejskiego gatunku. (13)

Kolejnym argumentem wykluczającym wpływ norek  hodowlanych na dzikie był fakt, że w niewoli nie udało się skrzyżować norki amerykańskiej dziko żyjącej z norką europejską ze względu na późniejszy o 1 miesiąc u norki europejskiej okres rozrodczy. Historia hodowli norek ma już 139 lat, przy czym prace nad przystosowaniem tych zwierząt do warunków fermowych prowadzone są intensywnie od 90 lat ( tyle samo pokoleń). Oceniając fenotyp zwierząt fermowych i ich zachowanie oraz relacje z człowiekiem można stwierdzić że uległy i wciąż ulegają procesom udomowienia (domestyfikacji) (2).

Norka fermowa a norka amerykańska dziko żyjąca.

Norki hodowane na fermach (Mustela vision – Neovision vision) fenotypowo całkowicie zmieniły swój wygląd i behawioryzm  –  stały się łagodne. Ze względu na cenne i piękne futro, dzięki pracom hodowlanym stworzono ponad 200 barwnych odmian norki fermowej, całkowicie różnej od norki amerykańskiej dziko żyjącej. Norki fermowe są znacznie większe (samce 3,5 kg lub więcej, samice – ponad 2 kg) (2). W porównaniu do swoich dzikich protoplastów samce osiągały masę do 2kg, a samice do 0,9 kg (2). Osobniki dzikie i udomowione przejawiają także inne różnice w cechach: takich jako długość i barwa okrywy włosowej, wielkość organów wewnętrznych (3), behawioryzm (4), budowa czaszki (5). Ponad to norki fermowe utraciły zdolność radzenia sobie w warunkach dzikich, rzadko dożywają 2 miesiąca życia (6). Nieliczne badania naukowe (analiza SNP) wskazują wyraźnie na odrębność gatunkową norki fermowej i dziko żyjącej norki amerykańskiej(7).

Problematyka.

Od wielu lat istnieje spór pomiędzy przyrodnikami a hodowcami fermowej norki amerykańskiej. Przyrodnicy uważają, że poprzez ucieczki norek z ferm, hodowcy zwierząt futerkowych przyczyniają się do zasiedlania przez norkę fermową naturalnego środowiska przyrodniczego. Jak wcześniej przedstawiono za problemy w środowisku odpowiada wcześniej introdukowana w ZSSR norka amerykańska, która rozprzestrzeniła się na całą Europę i której zwiększenie populacji  wpływa na problemy w środowisku przyrodniczym poprzez większe zagrożenie dla  innych drapieżnych gatunków rodzimych.  Destrukcyjny wpływ dzikiej norki amerykańskiej przejawia się w niszczeniu kolonii rodzimych ptaków wodnych oraz ograniczenia populacji innych obcych polskiej faunie gatunków takich jak introdukowany rak amerykański czy  gryzoń - piżmak (Ondatra zibethicus, szczur wodny, bo tak jest on również określany) jest również gatunkiem północnoamerykańskim. 

Dziko żyjąca norka amerykańska chętnie korzysta z zasobów populacji ziemno-wodnych ssaków takich jak karczownik ziemnowodny (Arvicola terrestris), nornik północny (Microtus oeconomus) oraz nornik zwyczajny (Microtus arvalis). Ptaki, które padają jej łupem, należą zazwyczaj do rzędu blaszkodziobych (Anseriformens) oraz rodziny chruścielowatych (Rallidae). W początkach inwazji ze wschodu dzikiej norki amerykańskiej, silnej redukcji podlegała liczebność łyski(Fulicaatra).

Niestyety ciągłe posądzanie fermowej norki, która jest w pełni izolowana i przez to nie ma wpływu na zasoby naturalnego środowiska, o negatywny wpływ na faunę otaczającej nas przyrody jest  stale powielanym mitem, który poprzez zakłamywanie prawdy wprowadza w błąd społeczeństwo i decydentów.

Zabezpieczenie ferm przed ucieczką zwierząt.

Na współczesnych fermach pawilony dla zwierząt otoczone są litym, szczelnym  płotem uniemożliwiającym ucieczkę zwierząt. Od wewnątrz są  to zwykle gładkie płyty betonowe lub blacha do wysokości 2,5 – 3,0, zagłębione w ziemi, często wyposażone  w elektrycznego pastucha. Na wielu fermach funkcjonuje system monitorowania terenu przez kamery przemysłowe. Takie zabezpieczenie całkowicie gwarantuje  uniemożliwienie ucieczki norek oraz wejście na fermę nielotnych zwierząt z zewnątrz. Hodowcy w żadnej mierze nie są zainteresowani ucieczką norek gdyż jest to dla nich oczywista strata ekonomiczna.

Norka fermowa pochodząca od norki amerykańskiej Norka amerykańska dziko żyjąca

Nazwa w polskim prawie: Mustela vison

Nazwa aktualna: Neovison vison (Schreber, 1777)
Taxonomic Serial No.: 726284
Synonym(s): Mustela vison Schreber, 1777
Common Name(s): American Mink [English]

Zwierzę  gospodarskie
Ponad 100 pokoleń w hodowli zamkniętej
Kilkaset odmian barwnych

Zwierzę dzikie, łowne
Zapisana w księgach hodowlanych Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt Zwierzę dzikie bez okresu ochronnego
Uregulowany cykl rozrodczy – ciąża ok. 42 dni (dostatek pokarmu)

Cykl rozrodczy z diapauzą – ciąża do 80 dni
Uzależniony od możliwości zdobywania pokarmu

Brak zdolności przeżycia w warunkach naturalnych- brak umiejętności polowania – zmieniona okrywa włosowa, u norek welurowych nasiąka wodą, jest przemakalna

Żyje w warunkach naturalnych nad zbiornikami wodnymi

Poluje na zwierzęta

Okrywa włosowa nieprzemakalna
Zmiany w budowie trzewioczaszki – odżywianie się karmą w formie rozdrobnionej  Zdolność rozrywania tkanek
Większa o 1/3 od norki dzikiej Mniejsza
Zwierzę oswojone Zwierzę dzikie
Wysoka jakość handlowa pozyskanych skór  Niższa jakość handlowa pozyskanych skór

Literatura:

(1)Lisiecki H., Sławoń J., 1980. Hodowla Norek, Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1980

(2) Brzozowski M., 2002. Zmiany pokroju mięsożernych zwierząt futerkowych jako efekt pracy hodowlanej. Zeszyty Naukowe Przegladu Hodowlanego, 66:81 – 87.

(3) Kruska D., 1996. The effect of domestication on brain size and composition on the mink. Journal of Zoology, London, 239:655 – 661.

(4) Kruska D., A Schreiber A., 1999. Comparative morphometrical and biochemical – genetic investigations in wild and ranch mink (Mustela vison: Carnivora: Mammalia) Acta Theriologica, 44:377 – 382.

(5) Kharlomova A.V., Faleev W.I., Trapezov O.V., 2000. Vlijanie selekcii po povedenju na kraniologiteskije priznaki amerikanskoj norki. Genetika Zivotnych, 36:823 – 828.

(6) Hammershoj, M., 2004. Population ecology of free – ranging American mink Mustela vison in Denmark. PhD thesis

(7) Michalska – Parda A., Brzeziñski M., A Zalewski A., Kozakiewicz M., 2009. Genetic variability of feral and ranch American mink Neovison vison in Poland. Acta Theriologica 54: 1: 1 – 10

(8) Sumiński P., Goszczyński., Romanowski J., 1993. Ssaki drapieżne Europy. PWRiL, Warszawa.

(9) Gugołek A., Janiszewski P., 1999. Amerykański uciekinieri jego krewniacy. Łowiec Polski, 3:14 – 15.

(10) Gugołek A., Janiszewski P., 2006. Hodowla klatkowa szansa cz zagrożenie dla naszych łowisk. Brać Łowiecka, 11:30 – 31.

(11)Ruprecht A., Buchalczyk T., Wójcik J., 19983….Występowanie norek (mammalia Mustelidae) w Polsce. Przegląd Zoologiczny, 27:87 – 99.

(12) Sulik M., Felska L., 2009. Dzika norka amerykańska w Europie. Przegląd Hodowlany, 7:21 – 13. Markiewicz M. 2008. Na tropach zwierząt – norka amerykańska. mojeopinie.pl

Dr Tadeusz Jakubowski

Specjalista Chorób Zwierząt Futerkowych
Zakład Chorób Zakaźnych
Katedra Chorób Dużych  Zwierząt z Kliniką
Wydział Medycyny Weterynaryjnej
SGGW w Warszawie

 

Uwaga!
Materiał nie może być publikowany bez zgody autora